ZEYDANLI ZEYDİ SOYU NEREDEN GELİYOR. Bitlisteki Zeydan Zeydanlı Zeydi ailesi 12.Asırda Selahattin-i Eyyubi döneminde Kufe’de yaplan zulümden dolayı göç ederek Kufe,Musul,Duhok ve Cizre Botan üzerinden Bitlis’e gelip o zaman Bitlis’e hakim bir Türkmen beyliği olan Dilmaçoğulları beyliğine sığınmışlardır.Günümüzde Cizre Botan yol güzergahında yaşayan yaşlılar bu ailenin Seyyid olduğunu ve bu güzergahtan geçtiğini nesilden nesile anlatmaktadır. Bu aile Hz.Muhammed Mustafa (s.a.v) efendimizin torunu Hz.Hüseyin’in oğlu Hz.Ali b.Zeynel Abidin’in oğlu olan Zeyd b.Ali b.Hüseyin ( a.s.)’ın torunudur.
Zeyd b. Ali İslam tarihinde 16 tane ilk eser yazan İslam tarihinin ilk Fıkıh,Tefsir,Hadis,kelam, eserlerinin müellifidir.Zeyd’ de dedesi Hz Hüseyin gibi zalim emeviler yönetiminin yaptığı zulüm ve katliamlara karşı çıkmış (m.742 ) yılında yapılan kıyamda başına saplanan bir ok ile şehid olmuş.Zülmü ayyuka çıkaran Emevi zalimlerin Zeyd’in bedenini mezardan çıkarıp başını kesilip büyük dedesi Hz.Muhammed Mustafa (s.a.v)’in mübarek kabri şerifi olan ravza-ı mutahharanın önüna aşarak teşhir ettiler.Medineli Müslümanların tepkisi üzerine korktuklarından kaldırdılar.Mübarek bedeni de Kufe’de hurma kütüğüne asılarak dört yıl teşhir edilmiş,daha sonra bunla da yetinmeyip mübarek bedenini yakıp küllerini fırat nehrine savurmuşlardır.Zeydanlı ailesinin elinde nesep seceresi mevcuttur.Başbakanlık Osmanlı Arşiv Belgeleri, Osmanlı Tapu Tahrir Belgeleri,Babı Ali Daire-i Sadaret; Divanı Hümayun evraklarında ,Bahrul Ensab evraklarında,Nakibul Eşraf evraklarında,Kadı Sicillerinde kayıtları mevcuttur.
Miladi 1540,1610,1694 yıllarındaki Osmanlı evraklarında Zeydanlıların dedeleri Seyyid Nasır,Seyyid İbrahim,Seyyid Zülfikarın kayıtları mevcuttur.Günümüzde yaptığımız araştırmalarda Bitlis Zeydan Mezarlığında Seyyid İbrahim’in ve diğer büyüklerinin Arapça yazılı Kabir baş taşları mevcuttur. Osmanlı kayıtlarında Zeydanlı ailesinin Hicaz bölgesinden Bitlis’e göç ettiği Mufassal Tapu Tahrir defterlerinde mevcuttur.Evladı Resul olan bu ailenin 23.kuşaktan dedeleri olan Seyyid Hazal döneminde Kufe’den Bitlis’e gelmişlerdir.7,5 asır Bitliste ikamet etmişlerdir.Zeydanlı ailesi öncelikle 1. Dünya Harbinde 1914’te Bitlis’ten göç etmeye başlamışlardır.
Ağırlıklı olarak 1964’ten sonra özellikle büyük şehirlere göç etmişlerdir.1934 soyadı kanunundan sonra Zeydan kelimesi çıkan kanuna göre! Türkçe olmadığı için bu aileye kanun gereği zoraki farklı soy isimler verilmiştir. Bu soyisimler;
Yıldırım,Tahinci,Savur,Gördeal,Kulaksız,Tezcan,Antep,Kuşin,Zülfikar,Kılınç,Sefunç gibi.(Bütün Zeydanlılar Zeydanlı değildir. Zeydanlıların içerisinde Zeydan Zeydanlı, Zeydanoğlu gibi ismi sonradan almış başka aileler de vardır .Bunlar Zeydi nesli değillerdir .)
Durmuşlu evi, Kerküşlü evi , Poro evi ve Rortolu evi aileleri de Zeydanlı ailesindendir.
Zeydanlı ailesi bugün Türkiye’nin özellikle birçok büyük şehirlerinde ikamet etmektedirler.Zeydanlı ailesinin bugün Irak,Suudi Arabistan,Libya,Ürdün,Filistin,Mısır,Kuveyt,Suriye ve Yemen’de hali hazırda görüştükleri ve bağlantıda oldukları akrabaları mevcuttur.
KAYNAKLAR:
_Başbakanlık Osmanlı Arşivi.
_413 nolu Tapu Tahrir Defteri.
_1540 Nolu Tapu Tahrir Defteri.
_109 Nolu Tapu Tahrir Defteri.
_411 Nolu Bitlis Şeriye Sicilleri.
730 Van Bitlis Muş Livaları Tımarları.
_Bitlis Salnamesi
_298 Nolu Bitlis Şeriye Sicil Defteri.
_1910 Musul Kayıtları:
_234-235-26 Nolu Bitlis Salnamesi
_Bahrul Ensab
Nakibul Eşraf
Muhammed Vasfi Zekeriyya Aşairi Şam
1905 Osmanlı Bağdat Kayıtları.
1666-1667 _Osmanlı Kadı Sicilleri Bab Mahkemesi 3 Nolu Sicil.
_1555-1556 Osmanlı Vakıf Kayıtları